"Bouddhisme, corps et machines – les sound systems de Phetchabun , Thaïlande (2016-2019)"
Thèse réalisée sous la co-direction de Dana Rappoport (CASE/EHESS) et Sabine Trebinjac (LESC – Université de Paris Nanterre)
Le jury sera composé de :
Julien Bonhomme (LAS – ENS), rapporteur
Bénéd
icte Brac de la Perrière (CASE – EHESS), rapporteure
Ward Keeler (University of Texas, Austin)
Dana Rappop
ort (CASE – EHESS), co-directrice
Stéphane Rennesson<
/strong> (LESC – Université de Paris Nanterre)
Sabine Trebinja
c (LESC – Université de Paris Nanterre), co-directrice
;
Salle B.016, Bâtiment B (Grappin), Université Paris Nanterre.
Les modalités de la soutenance (présentiel ou semi-présentiel) sont encore à déterminer, la jauge de la salle pour être vue à la hausse ou à la baiss e selon les consignes en vigueur. Dans le cas d'une soutenance en semi-prés entiel, un lien pour y assister à distance sera communiqué aux personnes in téressées (merci de vous manifester à l'adresse suivante : Cette adresse e-mail est protégée contre l es robots spammeurs. Vous devez activer le JavaScript pour la visualiser.).
Résumé :
Cette thèse étudie les sound syste ms à Phetchabun, province à la lisière des régions du Nord, du Centre et du Nord-Est de la Thaïlande. L’usage du sound system, dispositif électro-acou stique mobilisant des registres extrêmes du son et des effets sonores (réve rbération, écho, distorsion, ubiquité), y est généralisé. Il est utilisé au quotidien et dans les rituels locaux pour diffuser aussi fort que possible des contenus divers afin d’être entendu par un maximum de personnes. En ét udiant la perception, la variété des dispositifs – musicaux, liturgiques, a udiophiles mais aussi rituels et étatiques – la thèse illustre les fonction s du sound system. Pourquoi l’utiliser ? Qu’a changé son incorporation et sa généralisation dans le monde sonore de Phetchabun et de Thaïlande&nb sp;? Pour y répondre, les outils de l’ethnomusicologie, de l’anthropologie de la musique et du son ainsi que les méthodes de l’anthropologie du bouddh isme et du rituel sont mis à profit.
Si le sound system transforme, s a généralisation traduit aussi sa pertinence au sein de l’univers sonore qu i l’accueille. Il s’intègre ainsi dans une conception vernaculaire des médi as et du son lui préexistant, qui privilégie une logique de propagation dit e « maximaliste » – plus il y en a, mieux c’est, plus c’est fort, mieux c’est. Par cette logique, le sound system renferme la possibilité, n on seulement d’immerger l’individu dans le son, mais de le dissoudre dans l e groupe : il étend la communauté à la mesure de son irradiation sonor e. L’Etat fait usage de cette fonction à travers un « corps sonore&nbs p;» national, créé par un réseau de sound systems coordonné sur l’ensemble du territoire. La puissance sonore est donc aussi proportionnelle au statut social de l’utilisateur. D’autres ressorts peuvent être décelés lorsque de s espaces et temporalités mythiques sont recréés ou lorsque des formes arch étypales et vibratoires comme le mandala sont manifestées par le s on. Une quête du « son ultime » se dessine alors à laquelle s’ado nne toutes les classes sociales grâce aux sound systems.
Mots-clé s
Ethnomusicologie – Thaïlande – Nord-Est (Isan) – Phetchabun – molam – sound systems – bouddhisme – phin prayuk (phin électrique) – sound studies – luk thung – musique populaire – Asie du Sud-Est – média.
Ab stract :
This thesis focuses on the study of sound syst ems in the province of Phetchabun, located at the borders of the northern, northeastern and central regions of Thailand. The use of sound systems, an electro-acoustical apparatus investing extremes registers of sound and soun d effects (reverb, echo, distortion, ubiquity), is there generalized. It is used on a daily basis and for the numerous rituals, broadcasting as loud a s possible different sound contents so as to be heard by, and gathered, the maximum amount of people. In studying perception, the variety of the machi nes – musical, liturgical, audiophile, as well as ritual and state-implemen ted – this thesis intends to decipher the functions of sound system. Why us ing it? What have its incorporation and generalization changed in the Thai sound culture? The tools of ethnomusicology, anthropology of music and soun d, as well as methods of anthropology of Buddhism and ritual will be put to use.
If sound systems transform, its generalization also indicates i ts relevance to the sound world that welcomes it. They are thus integrated into a vernacular media and sound theory that preexisted that favors a prop agation logic called here “maximalist” – the more, the better; the loudest, the better. Following this logic, the sound system has the possibility to, not only immerge individuals in sound, but to dissolve them in a single co llective body of listeners: it extends community proportionally to the leng th of sound radiation emitted. The State makes good use of this function th rough a national “sound body” consisting in a centralized grid of sound sys tems heard everyday and everywhere in the country. Sound power is also prop ortional to the social status of the user. But there are deeper motives at stakes; mostly sensible when mythical space-times are being recreated, or w hen archetypal vibratory shapes as mandalas are manifested in soun d. A quest of the ultimate sound undertaken by all social classes and throu gh sound systems is ongoing in Thailand.
Keywords
Ethn omusicology – Thailand – North-East (Isan) – Phetchabun – molam – sound systems – Buddhism – phin prayuk (electric phin ) – sound studies – luk thung – popular music – Sout heast Asia – media.
บทความย่อของงานวิจัย
ตู้ระเบิดแผ่นดิน - เครื่อ งเสียงในอำเภอเมือง และอำเภอหล่มสัก จังหวัดเพชรบูรณ์
วิทยานิพ นธ์ฉบับนี้ศึกษาเรื่องเครื่องเสียงในจังหวัดเพชรบูรณ์ ซึ่งอยู่ติดกับภาคเหนือ ภาคกลาง และภาคตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศไทย การใช้เครื่องเสียงที่นั้น สิ่ง ที่เรียกว่าเครื่องเสียงก็คือ เครื่องใช้ไฟฟ้าที่กระจายเสียงให้ดังที่สุด โดยเ น้นเสียงทุ้ม เสียงกังวาน เสียงสะเทือนเป็นพิเศษ เครื่องเสียงนี้ใช้บรรเลงในงา นแต่ละวัน รวมทั้งบรรเลงในงานประเพณีท้องถิ่น โดยมีจุดหมายเพื่อให้มีเสียงดังม ากที่สุดให้ผู้คนที่อยู่รอบๆ จำนวนมากที่สุดได้ฟัง งานวิจัยนี้เอาตัวอย่างจากก ารศึกษาเอกสารเกี่ยวกับการสัมผัสของมนุษย์ และตัวอย่างจากการศึกษาด้านดนตรี ด้ านพิธี ด้านทุกด้านที่เกี่ยวกับเสียง เพื่อจะพยายามเข้าใจอย่างลึกซึ้งเกี่ยวกั บความเป็นมาของการใช้เครื่องเสียงว่า มีบทบาทอะไรบ้างในสังคมปัจจุบัน ทำไมต้อง ใช้เครื่องเสียง ใช้แล้วมีการเปลี่ยนแปลงอะไร และเปลี่ยนแปลงอย่างไรในจังหวัดเ พชรบูรณ์และในประเทศไทย เพื่อตอบเรื่องนี้ งานวิจัยนี้ได้ใช้เครื่องมือและทฤษฎ ีจากมนุษยวิทยา มนุษยดนตรีวิทยา มนุษยเสียงวิทยา รวมทั้งมนุษยวิทยาด้านพุทธศาส นาและจารีตประเพณี
เครื่องเสียงเปลี่ยนอะไรหลายอย่างแน่นอน แต่การที่จะไ ด้รับความนิยมชมชอบ บ่งบอกถึงการเข้าถึงสังคมโดยตรงของเทคโนโลยี่ ตัวอย่างเช่น เครื่องเสียงสอดคล้องกับแนวคิดด้านสื่อสารที่ว่า ต้องสื่อสารให้ดังมากที ่สุด แนวคิดนี้นักเขียนเรียกว่า maximalist logic ซึ่งแปลง่ายๆ ว่า ยิ่งดังยิ่ งดี ยิ่งเยอะยิ่งดี เครื่องเสียงจึงสามารถทำให้บุคคลลืมตัวในสัญญาณเสียงที่กระ จายออกมา และลืมตัวในกลุ่มบุคคลที่ร่วมฟังสัญญาณเสียงนั้นด้วยกัน สัญญาณเสียงแ บ่ง และขยายชุมชน รัฐก็ใช้อิทธิพลของเครื่องเสียงนี้ โดย ส.ว.ท. เสียงตามสาย แ ละรถเคลื่อนที่ ที่กระจายเสียงทุกวัน ทั่วประเทศ อาจกล่าวว่าเครื่องเสียงมีอิท ธิพลใหญ่ที่สุดของประเทศไทยก็ว่าได้ ความดังซึ่งเกี่ยวข้องกับอำนาจ และชั้นชนใ นสังคม แต่ว่าเครื่องเสียงมีบทบาทอย่างอื่นเช่น ตอนอยู่ในงานพิธี หรือตอนมีขบว นแห่ และมีบทบาทเกี่ยวกับสุนทริยศาสตร์เป็นอย่างน้อย เครื่องเสียงเป็นเครื่องม ือที่ดังที่สุดและไพเราะที่สุดซึ่งมีอิทธิพลต่อทุกชนชั้นในสังคม
คำสำคัญ
มนุษยดนตรีวิทยา / อีสาน / เพชรบูรณ์ / หมอลำ / เครื่ องเสียง / สื่อ / พระพุทธศาสนา / เสียง / พิณประยุกต์ / ลูกทุ่ง / เอเซียอาคเน ย์ / ภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ / ประเทศไทย
"Bouddhisme, corps et machines – les sound systems de Phetchabun , Thaïlande (2016-2019)"
Thèse réalisée sous la co-direction de Dana Rappoport (CASE/EHESS) et Sabine Trebinjac (LESC – Université de Paris Nanterre)
Le jury sera composé de :
Julien Bonhomme (LAS – ENS), rapporteur
Bénéd
icte Brac de la Perrière (CASE – EHESS), rapporteure
Ward Keeler (University of Texas, Austin)
Dana Rappop
ort (CASE – EHESS), co-directrice
Stéphane Rennesson<
/strong> (LESC – Université de Paris Nanterre)
Sabine Trebinja
c (LESC – Université de Paris Nanterre), co-directrice
;
Salle B.016, Bâtiment B (Grappin), Université Paris Nanterre.
Les modalités de la soutenance (présentiel ou semi-présentiel) sont encore à déterminer, la jauge de la salle pour être vue à la hausse ou à la baiss e selon les consignes en vigueur. Dans le cas d'une soutenance en semi-prés entiel, un lien pour y assister à distance sera communiqué aux personnes in téressées (merci de vous manifester à l'adresse suivante : Cette adresse e-mail est protégée contre l es robots spammeurs. Vous devez activer le JavaScript pour la visualiser.).
Résumé :
Cette thèse étudie les sound syste ms à Phetchabun, province à la lisière des régions du Nord, du Centre et du Nord-Est de la Thaïlande. L’usage du sound system, dispositif électro-acou stique mobilisant des registres extrêmes du son et des effets sonores (réve rbération, écho, distorsion, ubiquité), y est généralisé. Il est utilisé au quotidien et dans les rituels locaux pour diffuser aussi fort que possible des contenus divers afin d’être entendu par un maximum de personnes. En ét udiant la perception, la variété des dispositifs – musicaux, liturgiques, a udiophiles mais aussi rituels et étatiques – la thèse illustre les fonction s du sound system. Pourquoi l’utiliser ? Qu’a changé son incorporation et sa généralisation dans le monde sonore de Phetchabun et de Thaïlande&nb sp;? Pour y répondre, les outils de l’ethnomusicologie, de l’anthropologie de la musique et du son ainsi que les méthodes de l’anthropologie du bouddh isme et du rituel sont mis à profit.
Si le sound system transforme, s a généralisation traduit aussi sa pertinence au sein de l’univers sonore qu i l’accueille. Il s’intègre ainsi dans une conception vernaculaire des médi as et du son lui préexistant, qui privilégie une logique de propagation dit e « maximaliste » – plus il y en a, mieux c’est, plus c’est fort, mieux c’est. Par cette logique, le sound system renferme la possibilité, n on seulement d’immerger l’individu dans le son, mais de le dissoudre dans l e groupe : il étend la communauté à la mesure de son irradiation sonor e. L’Etat fait usage de cette fonction à travers un « corps sonore&nbs p;» national, créé par un réseau de sound systems coordonné sur l’ensemble du territoire. La puissance sonore est donc aussi proportionnelle au statut social de l’utilisateur. D’autres ressorts peuvent être décelés lorsque de s espaces et temporalités mythiques sont recréés ou lorsque des formes arch étypales et vibratoires comme le mandala sont manifestées par le s on. Une quête du « son ultime » se dessine alors à laquelle s’ado nne toutes les classes sociales grâce aux sound systems.
Mots-clé s
Ethnomusicologie – Thaïlande – Nord-Est (Isan) – Phetchabun – molam – sound systems – bouddhisme – phin prayuk (phin électrique) – sound studies – luk thung – musique populaire – Asie du Sud-Est – média.
Ab stract :
This thesis focuses on the study of sound syst ems in the province of Phetchabun, located at the borders of the northern, northeastern and central regions of Thailand. The use of sound systems, an electro-acoustical apparatus investing extremes registers of sound and soun d effects (reverb, echo, distortion, ubiquity), is there generalized. It is used on a daily basis and for the numerous rituals, broadcasting as loud a s possible different sound contents so as to be heard by, and gathered, the maximum amount of people. In studying perception, the variety of the machi nes – musical, liturgical, audiophile, as well as ritual and state-implemen ted – this thesis intends to decipher the functions of sound system. Why us ing it? What have its incorporation and generalization changed in the Thai sound culture? The tools of ethnomusicology, anthropology of music and soun d, as well as methods of anthropology of Buddhism and ritual will be put to use.
If sound systems transform, its generalization also indicates i ts relevance to the sound world that welcomes it. They are thus integrated into a vernacular media and sound theory that preexisted that favors a prop agation logic called here “maximalist” – the more, the better; the loudest, the better. Following this logic, the sound system has the possibility to, not only immerge individuals in sound, but to dissolve them in a single co llective body of listeners: it extends community proportionally to the leng th of sound radiation emitted. The State makes good use of this function th rough a national “sound body” consisting in a centralized grid of sound sys tems heard everyday and everywhere in the country. Sound power is also prop ortional to the social status of the user. But there are deeper motives at stakes; mostly sensible when mythical space-times are being recreated, or w hen archetypal vibratory shapes as mandalas are manifested in soun d. A quest of the ultimate sound undertaken by all social classes and throu gh sound systems is ongoing in Thailand.
Keywords
Ethn omusicology – Thailand – North-East (Isan) – Phetchabun – molam – sound systems – Buddhism – phin prayuk (electric phin ) – sound studies – luk thung – popular music – Sout heast Asia – media.
บทความย่อของงานวิจัย
ตู้ระเบิดแผ่นดิน - เครื่อ งเสียงในอำเภอเมือง และอำเภอหล่มสัก จังหวัดเพชรบูรณ์
วิทยานิพ นธ์ฉบับนี้ศึกษาเรื่องเครื่องเสียงในจังหวัดเพชรบูรณ์ ซึ่งอยู่ติดกับภาคเหนือ ภาคกลาง และภาคตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศไทย การใช้เครื่องเสียงที่นั้น สิ่ง ที่เรียกว่าเครื่องเสียงก็คือ เครื่องใช้ไฟฟ้าที่กระจายเสียงให้ดังที่สุด โดยเ น้นเสียงทุ้ม เสียงกังวาน เสียงสะเทือนเป็นพิเศษ เครื่องเสียงนี้ใช้บรรเลงในงา นแต่ละวัน รวมทั้งบรรเลงในงานประเพณีท้องถิ่น โดยมีจุดหมายเพื่อให้มีเสียงดังม ากที่สุดให้ผู้คนที่อยู่รอบๆ จำนวนมากที่สุดได้ฟัง งานวิจัยนี้เอาตัวอย่างจากก ารศึกษาเอกสารเกี่ยวกับการสัมผัสของมนุษย์ และตัวอย่างจากการศึกษาด้านดนตรี ด้ านพิธี ด้านทุกด้านที่เกี่ยวกับเสียง เพื่อจะพยายามเข้าใจอย่างลึกซึ้งเกี่ยวกั บความเป็นมาของการใช้เครื่องเสียงว่า มีบทบาทอะไรบ้างในสังคมปัจจุบัน ทำไมต้อง ใช้เครื่องเสียง ใช้แล้วมีการเปลี่ยนแปลงอะไร และเปลี่ยนแปลงอย่างไรในจังหวัดเ พชรบูรณ์และในประเทศไทย เพื่อตอบเรื่องนี้ งานวิจัยนี้ได้ใช้เครื่องมือและทฤษฎ ีจากมนุษยวิทยา มนุษยดนตรีวิทยา มนุษยเสียงวิทยา รวมทั้งมนุษยวิทยาด้านพุทธศาส นาและจารีตประเพณี
เครื่องเสียงเปลี่ยนอะไรหลายอย่างแน่นอน แต่การที่จะไ ด้รับความนิยมชมชอบ บ่งบอกถึงการเข้าถึงสังคมโดยตรงของเทคโนโลยี่ ตัวอย่างเช่น เครื่องเสียงสอดคล้องกับแนวคิดด้านสื่อสารที่ว่า ต้องสื่อสารให้ดังมากที ่สุด แนวคิดนี้นักเขียนเรียกว่า maximalist logic ซึ่งแปลง่ายๆ ว่า ยิ่งดังยิ่ งดี ยิ่งเยอะยิ่งดี เครื่องเสียงจึงสามารถทำให้บุคคลลืมตัวในสัญญาณเสียงที่กระ จายออกมา และลืมตัวในกลุ่มบุคคลที่ร่วมฟังสัญญาณเสียงนั้นด้วยกัน สัญญาณเสียงแ บ่ง และขยายชุมชน รัฐก็ใช้อิทธิพลของเครื่องเสียงนี้ โดย ส.ว.ท. เสียงตามสาย แ ละรถเคลื่อนที่ ที่กระจายเสียงทุกวัน ทั่วประเทศ อาจกล่าวว่าเครื่องเสียงมีอิท ธิพลใหญ่ที่สุดของประเทศไทยก็ว่าได้ ความดังซึ่งเกี่ยวข้องกับอำนาจ และชั้นชนใ นสังคม แต่ว่าเครื่องเสียงมีบทบาทอย่างอื่นเช่น ตอนอยู่ในงานพิธี หรือตอนมีขบว นแห่ และมีบทบาทเกี่ยวกับสุนทริยศาสตร์เป็นอย่างน้อย เครื่องเสียงเป็นเครื่องม ือที่ดังที่สุดและไพเราะที่สุดซึ่งมีอิทธิพลต่อทุกชนชั้นในสังคม
คำสำคัญ
มนุษยดนตรีวิทยา / อีสาน / เพชรบูรณ์ / หมอลำ / เครื่ องเสียง / สื่อ / พระพุทธศาสนา / เสียง / พิณประยุกต์ / ลูกทุ่ง / เอเซียอาคเน ย์ / ภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ / ประเทศไทย
